Vijf pilots, vier projecten en volop beweging

Vanuit Buurtwarmte ondersteunen we vijf pilots, verdeeld over vier projecten. Het doel: bewonersinitiatieven helpen om hun warmteplannen verder te ontwikkelen én tegelijkertijd leren hoe een toekomstige ondersteuningsorganisatie voor energiecoöperaties eruit zou moeten zien.

“De initiatieven bevinden zich allemaal in een andere fase,” vertelt Max Doedens van Buurtwarmte.” Juist daardoor hebben we veel geleerd over welke ondersteuning nodig is, welke rol de gemeente kan spelen en hoe je samenwerking tussen verschillende partijen organiseert.”

Naast de begeleiding van de initiatieven werkte Buurtwarmte nauw samen met de gemeente Amsterdam en de gebiedsregisseurs die de verbinding vormen tussen bewonersinitiatieven en de gemeentelijke organisatie.

EC-HO Holendrecht Oost: bewoners eerst

Eén van de projecten die Max begeleidt is EC-HO Holendrecht Oost. Bij de start van de pilot stond dit initiatief nog relatief aan het begin van het proces.

“De focus ligt nu op het opzetten van een goed participatietraject,” vertelt Max. “We willen eerst ophalen wat bewoners belangrijk vinden. Pas daarna koppelen we daar een technische studie aan. Zo zorgen we ervoor dat technische keuzes aansluiten bij de wensen uit de buurt.”

Daarbij wordt gewerkt met een zogenaamde multicriteria-analyse, waarbij verschillende technische oplossingen worden beoordeeld op basis van meerdere factoren, zoals kosten, haalbaarheid en wensen van bewoners.

EC-HO kijkt daarnaast nadrukkelijk naar innovatieve oplossingen. Zo onderzoekt het initiatief de mogelijkheden van een zeer lage temperatuur (ZLT)-warmtenet en is het aangesloten bij het Europese CHILL-project. Dit project focust zich op de innovatie van zeer lage temperatuur warmtenetten voor duurzame wijken.

“Ze willen graag een koploperrol vervullen,” zegt Max. “Juist omdat er nog relatief weinig praktijkervaring is met zeer lage temperatuur-systemen, is het interessant om te onderzoeken wat hier mogelijk is.”

Borgerwarmte: stap voor stap verder

Ook Borgerwarmte maakte deel uit van de Amsterdamse EDO-pilot. Dit initiatief bevindt zich nog in een verkennende fase. De afgelopen periode lag de focus vooral op de interne organisatie: het verstevigen van de kopgroep en zorgen dat alle benodigde competenties in huis zijn.

“Borgerwarmte is actief in een interessante buurt, omdat 90% van de woningvoorraad in handen is van een woningcorporatie. Daarnaast zijn er veel verschillende nationaliteiten te vinden en is de werkloosheid relatief hoog,” vertelt Max. “Dit vraat om een andere aanpak in relatie tot de bewoners en de woningcorporatie.”

Warme Reus: op weg naar de ontwikkelfase

Waar EC-HO en Borgerwarmte nog volop bezig zijn met het opbouwen van de plannen, bevinden andere initiatieven zich al verder in het proces. Een mooi voorbeeld is Warme Reus, actief op de Westelijke Eilanden nabij Amsterdam Centraal.

Jibbe Bertholet begeleidt dit initiatief vanuit Buurtwarmte. “Warme Reus is al een behoorlijk volwassen initiatief,” vertelt hij. “Er zijn werkgroepen, een actieve kopgroep. Onze ondersteuning richt zich daarom vooral op verdere professionalisering en het begeleiden van de volgende stappen.”

Momenteel wordt gewerkt aan een technische en financiële haalbaarheidsstudie voor een middentemperatuur-warmtenet (MT-net). Daarnaast wordt gewerkt aan een aanvraag voor het Ontwikkelfonds Warmte.

“Als uit de haalbaarheidsstudie blijkt dat het technisch en financieel haalbaar is, kan het initiatief door naar de ontwikkelfase,” legt Jibbe uit. “Dat is een belangrijke stap richting daadwerkelijke realisatie.”

Het projectgebied kent bovendien een bijzondere uitdaging: veel monumentale panden in een dichtbebouwd deel van de stad. Juist dat maakt het project interessant.

Duurzaam Slotervaart en Oostoever Duurzaam trekken samen op

Een ander bijzonder project binnen de pilot bestaat uit twee energiecoöperaties: Duurzaam Slotervaart en Oostoever Duurzaam. Tijdens de ondersteuning ontstond het inzicht dat samenwerking tussen beide initiatieven voordelen kan bieden voor de toekomstige businesscase. Daarom werken zij inmiddels toe naar een gezamenlijke aanvraag voor het Ontwikkelfonds Warmte.

“Dat was vanaf het begin één van de doelen van de pilot,” vertelt Jibbe. “Het heeft iets langer geduurd dan vooraf gehoopt, maar we zijn nu dicht bij het moment waarop die gezamenlijke aanvraag wordt ingediend.”

Het gebied biedt bovendien interessante kansen voor duurzame warmtevoorziening. Zo wordt gekeken naar verschillende mogelijke warmtebronnen.

“In het gebied zijn meerdere interessante warmtebronnen aanwezig,” vertelt Jibbe. “Denk aan restwarmte van de bloedbank Sanquin, maar ook aan de mogelijkheden van het oppervlaktewater van de Sloterplas. Juist die combinatie maakt dit een interessant gebied om verschillende opties te onderzoeken.”

Bij de technische verkenningen werken onder andere de gemeente Amsterdam, Waternet, Liander en andere deskundige partijen mee. Daarmee ontstaat direct een waardevolle samenwerking tussen bewonersinitiatieven en professionele organisaties.

Leren door te doen

De EDO-pilot was niet alleen bedoeld om bewonersinitiatieven te ondersteunen. Minstens zo belangrijk was het ontwikkelen van een effectieve ondersteuningsstructuur voor de toekomst.

“Een groot onderdeel vormt het afstemmen van rollen en verantwoordelijkheden,” vertelt Max. “Wie doet wat? Welke ondersteuning is nodig? En hoe zorg je ervoor dat kennis binnen de stad behouden blijft?”

Juist die praktijkervaring levert waardevolle lessen op voor de verdere ontwikkeling van de Amsterdamse ondersteuning van energiecoöperaties.

Van EDO-pilot naar APEC

Ook de organisatie achter de ondersteuning ontwikkelt zich verder. Waar de EDO-pilot aanvankelijk onder de gemeente Amsterdam viel, wordt de toekomstige ondersteuningsstructuur ondergebracht bij APEC, de Amsterdamse koepelorganisatie voor energiecoöperaties. De ervaringen die zijn opgedaan binnen de warmteprojecten vormen daarmee een belangrijke basis voor toekomstige ondersteuning van energiegemeenschappen in Amsterdam.

“Dat betekent ook dat de focus breder wordt,” vertelt Max. “De pilot richt zich specifiek op warmte-initiatieven. De nieuwe organisatie gaat ondersteuning bieden aan energiecoöperaties op het gebied van warmte, zon én wind.”

Een belangrijk vraagstuk: woningcorporaties

Een van de thema’s die tijdens de pilot nadrukkelijk naar voren kwam, is de samenwerking met woningcorporaties.

“In sommige wijken bestaat meer dan de helft van de woningen uit corporatiebezit,” zegt Jibbe. “Dat maakt woningcorporaties een belangrijke partner voor veel warmte-initiatieven.”

Tegelijkertijd zijn woningcorporaties vaak actief in meerdere gebieden tegelijk. Daardoor ontstaat de vraag hoe initiatieven efficiënt kunnen samenwerken met de woningcorporaties, zonder dat iedere partij opnieuw hetzelfde verhaal hoeft te vertellen.

“Dat zijn precies de vraagstukken waar een ondersteuningsorganisatie een belangrijke rol in kan spelen,” aldus Max.

Extra ondersteuning via de opleiding Coöperatief Buurtbegeleider

Naast de begeleiding binnen de EDO-pilot krijgen verschillende Amsterdamse initiatieven nog extra ondersteuning. EC-HO Holendrecht Oost, Borgerwarmte en Warme Reus nemen momenteel deel aan de opleiding Coöperatief Buurtbegeleider, die door Buurtwarmte en Energie Samen wordt verzorgd.

De opleiding helpt bewonersinitiatieven bij het organiseren van participatie, samenwerking en draagvlak in de wijk; vaardigheden die essentieel zijn voor succesvolle warmteprojecten. Lees hier meer over deze opleiding.

Op weg naar de volgende fase

De Amsterdamse EDO-pilots lopen richting afronding, maar de ontwikkeling van de initiatieven gaat door. Verschillende projecten bereiden zich voor op de volgende fase, zoals de aanvraag voor Ontwikkelfonds Warmte door Duurzaam Slotervaart, Oostoever Duurzaam (gezamenlijk) en Warme Reus. En de APEC werkt aan de verdere inrichting van een structurele ondersteuningsorganisatie voor energiecoöperaties.

“Wat mooi is om te zien,” besluit Jibbe, “is dat de initiatieven elkaar inmiddels ook weten te vinden. Ze leren van elkaars ervaringen, lezen mee met elkaars plannen en helpen elkaar verder. Dat is precies de kracht van deze beweging.”

En daarmee komt de oorspronkelijke ambitie van Amsterdam steeds dichterbij: energie van de buurt, vóór de buurt.