Er is een bestuur, een kopgroep, een projectteam, diverse werkteams en een straatbende. Er zijn partners die kennis en geld in brengen. Er zijn vijftienhonderd leden, het plan krijgt steeds meer vorm, maar is nog altijd niet rond.

Mooi, maar 10 jaar, hoe hou je dat vol? En leuk?

En met wie werk je dan samen, wie doet wat, wie betaal je en wie niet, en hoe ga je van een wild plan naar een professionele organisatie?

Daarover ging de kennissessie organisatieontwikkeling voor Amsterdamse warmte-initiatieven, op 25 juni 2025. Het is een sessie van de Energie Diensten Organisatie (EDO), onder begeleiding van Buurtwarmte. Wim van der Woerdt, bestuurslid van MeerEnergie vertelt over de uitdagingen waar MeerEnergie voor staat.

Met wie werk je samen?

Als buurtinitiatief begin je met niks. “Je bent een vrolijk bewonersclubje en je bent blij met alle hulp die je kunt krijgen”, zegt Wim.

MeerEnergie kreeg al in een vroeg stadium hulp van Firan (toen nog Alliander DGO), specialist op het gebied van energie en infrastructuur. In 2017 ruilde Meer Energie de Jaap Edenbaan als warmtebron in voor datacenter Equinix op het Sciencepark. Gemeente Amsterdam besloot in 2018 om, als de riolering in de wijk wordt vervangen, meteen maar de leidingen voor het warmtenet aan te leggen. Eind 2023 leende de gemeente 2 miljoen euro aan MeerEnergie om het plan in 2024 en 2025 helemaal uit te ontwikkelen. MeerEnergie, Firan en Gemeente Amsterdam ontwikkelen het bedrijfsplan nu verder uit, om tot financial close te komen.

Wie is binnen de coöperatie waarvoor verantwoordelijk?

In het hart van de organisatie zit het bestuur. Voorzitter Ardine Nicolai is de constante factor en al ruim tien jaar met het project bezig. De rest van het bestuur is er tijdens de laatste vier jaar bijgekomen. Er is wat administratieve ondersteuning en er zijn vier werkgroepen met de werksporen wijkbereik, financiën, techniek en organisatie.

Daarnaast is er een goed opgetuigd projectteam, met vier projectleiders en een overall projectleider. Daarin zitten ook vertegenwoordigers van de gemeente en Firan. Het projectteam neemt steeds meer het werk van de werkgroepen over.

Wie controleert wie?

De algemene ledenvergadering (alv) is het hoogste orgaan en controleert het bestuur. Het bestuur controleert de werkgroepen en het projectteam, en stuurt die aan.

En wie doet wat?

Wim: “Dat is best lastig. Je krijgt wisselingen, van mensen en van fasen. Het helpt om voor alle stakeholders vast te stellen wie wat doet en besluit.” MeerEnergie stelde een RASCI-model op, een in Amerika ontwikkelde methode om verantwoordelijkheden en bevoegdheden in een organisatie in kaart te brengen.

Hoe ga je van een plan naar een professionele organisatie?

“Als je een serieuze partij wil zijn, heb je mensen nodig die het trekken en verantwoordelijkheid dragen”, zegt Wim. “Dat kan niet alleen met vrijwilligers.”

Wie krijgt betaald, en wie niet?

“Daarover is veel discussie”, zegt Wim. De werkgroepen en het bestuur zijn in principe onbetaald, maar er zijn uitzonderingen: voor de voorzitter die er al jaren veel tijd in steekt, en voor bestuursleden soms ook. Wim: “Toen de lening er niet was, moest het bestuur alles zelf doen. Je wil als bestuurslid niet je eigen opdrachtgever zijn en dus niet werken voor het project. Maar soms zijn er gewoon dingen die wij het beste weten. Dan ga je niet met je armen over elkaar zitten.”

MeerEnergie hanteert nu de regel: wie meer dan vier uur per week maakt, mag een factuur sturen voor de uren boven op die vier uur.

Zelf aan de slag

Om bewuste keuzes te maken bij het uitzoeken van je partners en het inrichten van je eigen, interne organisaties, helpt het om de discussie aan te gaan met mede-initiatiefnemers. Of, zoals vanavond, met mensen van Buurtwarmte en collega-initiatieven in de stad.

Verschillende onderwerpen op A4-tjes geschreven en op de grond gelegd. De aanwezigen mochten hier een aantal thema's uitkiezen.

Gerwin Verschuur van Buurtwarmte legde elf kernthema’s voor. De aanwezigen kozen een aantal thema’s uit, omdat het bij hen bijvoorbeeld nú speelt.

1. Levendige leden-community

Elk project begint met een klein groepje bewoners. Tegelijkertijd zijn het project en de buurt levensgroot.

Het gat tussen die paar bewoners en het veel te grote project kun je dichten met betrokken buurtbewoners. Sommigen gaan je helpen, anderen stellen kritische vragen en tijdens ledenavonden stemmen ze over belangrijke beslissingen. Pas als het plan voldoende is uitgewerkt benader je de buurtbewoners als toekomstige consumenten. “Die gelaagde betrokkenheid is de kracht van de coöperaties, omdat bewoners verschillende rollen kunnen vervullen, en niet enkel de rol van consument”, zegt Gerwin.

Piramide waarin de verhouding tussen een project en initiatiefgroep wordt weergegeven.
Beeld: Ronald Korpershoek (Buurtwarmte)

Met al die betrokken bewoners is dat veel te grote project ineens zo groot niet meer. Hoe breder en gelaagder je piramide, hoe breder je draagvlak en hoe groter de levendigheid.

Straataanvoerders

Een mooi voorbeeld zijn de straataanvoerders van MeerEnergie: circa vijfenveertig bewoners die de deuren langsgaan met startcontracten. Ze inspireren en organiseren zichzelf en elkaar en zorgen voor een hoop reuring in de wijk. “Dat is ons sociaal kapitaal”, zegt Wim.

Voorkom afbrokkelen

Bij MeerEnergie neemt het projectteam de andere werkgroepen inmiddels veel werk uit handen. Dat is logisch, “maar zorg dat de piramide niet afbrokkelt, hou ook je werkgroepen betrokken”, adviseert Gerwin.

Samen koken en een caravan

De deelnemers deelden een aantal tips voor elkaar. Trek je activiteiten breder dan het warmtenet: prik afval, maak de wijk groener of ga samen elektrisch koken. Daarmee trek je weer andere mensen aan. Zorg altijd voor een goede sfeer, ook als je vergadert. En, maak een plek in de buurt waar buurtbewoners je kunnen vinden. Heb je niet zo’n mooi Toekomsthuis, zoals KetelhuisWG? Dan kun je ook gewoon een caravan in de wijk zetten.

Stel jezelf en elkaar de vragen:

  • Hoe zorgen jullie voor de leden-community?
  • Op welke manieren komen mensen in hun rol?
  • Hebben jullie een smalle of een brede piramide?
  • Stromen mensen door, van de basis naar boven?
  • Zitten er actieve leden in werkgroepen en commissies?
  • Wie zorgt er voor de leden-community?

2. Professionaliteit & zelf doen of uitbesteden

Je begint met een groepje vrijwilligers maar uiteindelijk bouw je een miljoenenproject voor de komende dertig jaar of langer. Je wil dus voor jezelf en voor je partners een professionele organisatie zijn.

Je hoeft niet alle expertise al in huis te hebben

Vanaf het moment dat je subsidie krijgt, kun je expertise gaan inhuren en samenwerken met andere organisaties. Het is goed om na te gaan hoeveel ondernemerschap en risico de buurt aan wíl.

Tegelijkertijd zit er in elke wijk veel talent, en expertise kun je ook zelf ontwikkelen: leren door het te gaan doen. Je weet misschien niet alles, maar de experts weten het vaak ook niet. Nog niet. Want het is té nieuw.

Expertise is ook een valkuil

Als bestuurslid techniek vreet Wim zich in, in het tracé van warmtenet naar afleverset, oftewel hoe het erbij de mensen thuis uit gaat zien. Hij is lange tijd als enige in de wijk in staat om technische vragen van bewoners te beantwoorden. Maar, hij heeft óók een baan en twee kleine kinderen thuis.

“Als bestuurder ben je lang degene die het meeste weet. Dat maakt het lastig om werk uit handen te geven, want wie kan het en wie kun je daarmee belasten?” Inmiddels is er iemand uit de werkgroep techniek die het werk van Wim heeft overgenomen.

Bewaak je grenzen, deel je kennis

Dat is meteen de eerste tip: bewaak je eigen grenzen, deel je kennis, zodat je ook los kunt laten. Kies je partners met zorg. En ook: zie jezelf meer als een startup dan als een clubje amateurs.

Stel jezelf en elkaar de vragen:

  • Zien jullie jezelf en zien anderen jullie als professional of amateur?
  • Hoe trekken jullie meer en deskundigere mensen aan?
  • Wat zijn jullie ervaringen met opdrachtgeverschap?
  • Kun je bedenken wat er misgaat als het werk niet goed is uitgevoerd?
  • Bewaken jullie je eigen grenzen? Hoe?

3. Mandaat en verantwoording

“Vertrouwen is broos, in die zin dat je het zo kwijt bent, als de anderen je niet begrijpen of als er dingen misgaan”, zegt Gerwin.

Als mensen voor jou aan de slag gaan, is het fijn als ze de ruimte hebben om dat naar eigen inzicht te doen. Je geeft ze een mandaat. Daar is vertrouwen voor nodig. Maar geef je blind vertrouwen, of vraag je mensen zich te verantwoorden?

Mensen die een grote rol pakken, zijn fantastisch voor de organisatie. Maar ook voor hen geld: te weinig ruimte is niet goed, te veel ook niet. Je moet er met elkaar bijvoorbeeld voor zorgen dat je die actieve mensen niet laat bungelen als iets fout gaat.

Bekrachtig een mandaat regelmatig opnieuw

Maak heldere afspraken en bevestig en bekrachtig mandaten regelmatig opnieuw. Misschien ben je niet meer de juiste persoon voor de taak. En dat is prima, want alles schuift.

Stel jezelf en elkaar de vragen:

  • Hoe gaat jullie organisatie om met mandaten?
  • Wie of welke organen verlenen die mandaten?
  • Leggen jullie afspraken en besluiten over mandaten vast?
  • Vragen jullie mensen verantwoording af te leggen, en wanneer?

Kortom

Tien jaar trekken aan buurtwarmtesysteem: daar moet je een beetje gek voor zijn. En goed. Goed in jezelf en elkaar laten groeien. In aansturen en loslaten. In aantrekken van partners, professionals en bewoners, zodat anderen met jou het project gaan dragen en het zich gaan toe-eigenen. Zodat je anderen laat delen, niet alleen in het vele werk, maar ook in de successen en de trots. Het helpt om bewuste keuzes te maken.

Lees ook: Hoe krijg je je buren mee in een warmteplan.

 


✉️ Op de hoogte blijven van het nieuws van Buurtwarmte en de warmtetransitie? Schrijf je dan hieronder in voor de Buurtwarmte-nieuwsbrief.